Jak zaprzeczyć macierzyństwu ?

Ustalenie i zaprzeczenie macierzyństwa.

Studiując w latach 90 – tych XX wieku, poznałem jedną z ówczesnych zasad naszej cywilizacji, a mianowicie „matka jest zawsze pewna”. Koncepcje, że dziecko może urodzić ktoś inny niż prawdziwa matka np. surogatka, wydawały się być zarezerwowane wyłącznie dla powieści SF. Upływ czasu oraz rozwój stosunków międzyludzkich zmienił nie tylko modele współczesnej rodziny, ale także zweryfikował podstawowe zasady prawa w zakresie macierzyństwa.

Kto więc jest matką dziecka urodzonego w wyniku zapłodnienia in vitro oraz dziecka urodzonego przez matkę zastępczą ?

Odpowiedź na to pytanie daje artykuł 61 (9) Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, który mówi: „Matką dziecka jest kobieta, która je urodziła”. Oznacza to, że niezależnie od tego w jaki sposób nastąpiło zapłodnienie i czy istnieje związek genetyczny pomiędzy rodzącą dziecko a dzieckiem – z punktu widzenia prawa, matką jest ta kobieta, która urodziła (w wyniku porodu). Kodeks rodzinny i opiekuńczy uznaje w tym zakresie – jak dotąd – tylko więź biologiczną.

Dokumentem, które stwierdza macierzyństwo jest akt urodzenia dziecka.

Można zadać sobie pytanie, co można zrobić w sytuacji, gdy wpisana w akcie urodzenia matka, nie jest tą matką, która faktycznie urodziła dziecko (np. została matką w wyniku pomyłki szpitalnej) lub też w akcie urodzenia jest matka, która urodziła dziecko, ale nie jest jego matką genetyczną ?

Pytania a właściwie odpowiedzi, są na o tyle ważne, iż pochodzeniem ma wpływ na różnego rodzaju prawa (np. nazwisko, dziedziczenie) i obowiązki (np. wychowanie, alimentacja).

Ustalenie macierzyństwa

Podstawą prawną powództwa o ustalenie macierzyństwa jest artykuł 61 (10)  Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Celem tego powództwa jest  podważenie prawidłowości aktu urodzenia dziecka określającego tożsamość jego matki. Ustalenie macierzyństwa jest możliwe w dwóch wypadkach:

1. Rodzice dziecka (matka) byli nieznani, ale w akcie urodzenia zostały wpisane określone przez sąd imiona i nazwiska rodziców w rzeczywistości nieistniejących  – takie sytuacje miały miejsce szczególnie po II Wojnie Światowej.

2. Udowodniono, iż kobieta wpisana w akcie urodzenia jako matka, nie urodziła dziecka –  czyli nastąpiło zaprzeczenie macierzyństwa innej kobiety.

Zdaniem Sądu Najwyższego wyrażonym w wyroku z dnia 9 marca 1967 r., II CR 561/66 „Powództwo o ustalenie macierzyństwa – w stosunku do dziecka, które zostało zarejestrowane w urzędzie stanu cywilnego jako dziecko innej kobiety – jest dopuszczalne dopiero po uzyskaniu prawomocnego wyroku stwierdzającego, że nie jest ona matką dziecka”.

Zaprzeczenie macierzyństwa

Zaprzeczenie macierzyństwa odbywa się przed Sądem na podstawie art. 61 (12) Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Ma ono na celu podważenie prawidłowości wpisu w akcie urodzenia dziecka wskazującego tożsamość matki dziecka.

Powództwo takie może wytoczyć:

  • prawdziwa matka dziecka, która pozywa dziecko i kobietę wpisaną jako jego matka,
  • kobieta wpisana w akcie urodzenia  przeciwko dziecku,

Tu jest bardzo krótki termin, bo 6 miesięcy od daty sporządzenia aktu urodzenia. W przypadku gdy termin ten upłynął, można występować o jego przywrócenie.

  • dziecko  przeciwko matce widniejącej w akcie urodzenia jako jego matka,
  • mężczyzna, którego ojcostwo zostało wywnioskowane z wpisu w akcie urodzenia dziecka określonej kobiety (mąż tej kobiety, mężczyzna który uznał ojcostwo, mężczyzna którego ojcostwo ustalił sąd) przeciwko dziecku i kobiecie uważanej dotąd za matkę dziecka,
  • prokurator

Dopiero po przeprowadzaniu postępowania o zaprzeczeniu macierzyństwa, można wystąpić z powództwem o ustalenie  macierzyństwa.

W postępowaniu o ustalenie macierzyństwa dziecko wytacza powództwo przeciwko matce lub matka przeciwko dziecku (zależnie od tego kto dochodzi swoich praw), na podstawie artykułu 61 (10) Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego.

Co ciekawe w sprawach o ustalenie macierzyństwa, ojciec dziecka nie ma wiele do powiedzenia. Ustawodawca bowiem uznał, iż ojciec nie jest on legitymowany ani biernie, ani czynnie.

Podsumowanie: matką jest zawsze kobieta, która urodziła dziecko – niezależnie czy w wyniku zapłodnienia in vitro, czy surogatka. Można wystąpić o ustalenie macierzyństwa po wcześniejszym jego zaprzeczeniu w stosunku do matki figurującej w akcie urodzenia.

 

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *