Ustalenie ojcostwa

Uznanie ojcostwa

Współczesne związki są trwałe lub nietrwałe, formalne lub nieformalne, udane lub nieudane. Często jednak z tych związków rodzą się dzieci. Ponieważ prawie zawsze dla prawa (czytaj tutaj) – matka jest pewna, tak z ojcem sprawa jest mniej oczywista.

Jak ustala się ojcostwo ?

Zgodnie z artykułem 62 Kodeksu Rodzinnego i Opiekuńczego (KRO), możliwe są następujące sposoby ustalenia ojcostwa:

  1. Domniemanie pochodzenia dziecka od męża matki.
  2. Uznanie ojcostwa przez mężczyznę, od którego dziecko pochodzi.
  3. Sądowe ustalenie ojcostwa.

Ad 1. Domniemanie (dotyczy tylko dziecka urodzonego w trakcie trwania małżeństwa lub w okresie 300 dni od ustania małżeństwa albo ogłoszenia separacji).

Domniemanie ojcostwa ma miejsce tylko w czasie trwania małżeństwa albo przed upływem 300 dni od jego ustania lub unieważnienia. Jeśli więc dziecko urodzi się w trakcie małżeństwa, przyjmuje się (domniemywa się), że jego ojcem jest mąż matki. Zakłada się, że małżonkowie pozostają we wspólnym pożyciu (nawet jeśli dziecko zostało poczęte w drodze zabiegu medycznego). Tak samo zakłada się, gdy dziecko urodziło się przed upływem 300 dni od orzeczenia separacji. W przypadku separacji lub rozwodu porównuje się  daty urodzenia dziecka z biologicznym czasem ciąży. Jeżeli w wyniku porównania okaże się, że żona zaszła w ciążę w czasie trwania małżeństwa, to przyjmuje się, iż dziecko pochodzi od jej męża.

W przypadku urodzenia dziecka przed upływem 300 dni od ustania (np. rozwodu) lub unieważnienia małżeństwa, lecz po zawarciu przez matkę drugiego małżeństwa, domniemywa się, że pochodzi ono od drugiego męża.

Jeśli mąż matki dziecka uważa, że ojcem jest inny mężczyzna, może on dochodzić zaprzeczenia swojego ojcostwa poprzez powództwo o zaprzeczenie ojcostwa (w sądzie).

Ad. 2. Uznanie dziecka.         .

Jeżeli dziecko nie urodziło się w trakcie trwania małżeństwa, a także gdy jego pochodzenie nie zostało ustalone w drodze sądowej, możliwie jest uznanie ojcostwa. Podstawą jest brak ustalenia ojcostwa innego mężczyzny. Chodzi zarówno o domniemanie pochodzenia dziecka od męża matki, jak i o ustalenie pochodzenia dziecka od innego mężczyzny (nie można uznać ojcostwa dziecka urodzonego w czasie trwania małżeństwa). Dopóki ojcostwo męża nie zostanie zaprzeczone prawomocnym wyrokiem sądowym, nie można uznać ojcostwa dziecka, którego pochodzenie już zostało ustalone przez uznanie lub ustalone na drodze sądowej.

Uznanie ojcostwa to sposób ustalenia ojcostwa przez oświadczenie mężczyzny składane w właściwej formie i przed odpowiednim organem. Oświadczenie takie zmienia sytuacje obojga gdyż pomiędzy dzieckiem, a mężczyzną powstaje stosunek ojciec – dziecko (w ujęciu prawnym). Do uznania potrzebne jest oświadczenie matki dziecka (matka potwierdza fakt ojcostwa, jednocześnie z ojcem lub w trakcie trzech miesięcy od jego oświadczenia). Ważne jest aby pamiętać, że uznanie ojcostwa jest aktem wiedzy obojga rodziców (rodzice wiedzą, są rodzicami dziecka), a nie woli. I nawet jeśli mieli tę wiedzę wcześniej, to złożenie tych oświadczeń (w wymaganym terminie) powoduje uznanie ojcostwa, a dopiero potem wywołuje skutki z tego wynikające.

Zgodnie z artykułem 72 § 2 KRO – nie można uznać ojcostwa jeśli toczy się sprawa o ustalenie ojcostwa.

Kto może złożyć oświadczenie o uznaniu ojcostwa ?

Oświadczenia niezbędne do uznania ojcostwa może złożyć osoba, która ukończyła 16 lat i nie istnieją podstawy do jej całkowitego ubezwłasnowolnienia. Jeśli taka osoba nie ma pełnej zdolności do czynności prawnych, oświadczenie może ona złożyć tylko przed sądem opiekuńczym.

Ponieważ uznanie dziecka zmienia sytuację prawną matki dziecka, prawo wymaga uczestnictwa matki w uznaniu ojcostwa. Matka dziecka (osobiście) potwierdza, że mężczyzna uznający swoje ojcostwo jest rzeczywiście ojcem tego dziecka, ale nie jest to jej zgoda. Jeśli matka nie potwierdzi ojcostwa danego mężczyzny, uznanie ojcostwa nie ma miejsca. Może też się zdarzyć, że do uznania ojcostwa nie dojdzie np. jeśli matka dziecka nie żyje lub nie przysługuje jej władza rodzicielska.

Można uznać ojcostwo dziecka już poczętego. W literaturze prawniczej istniej pogląd, iż dla takiego uznania konieczne jest, uzyskanie zaświadczenia lekarskiego o ciąży. Nie jest konieczne ustalanie daty poczęcia dziecka.

Uznanie ojcostwa dziecka poczętego oraz oświadczenie matki potwierdzające ojcostwo obejmuje wszystkie dzieci urodzone z danej ciąży.

Gdy nastąpiło uznanie dziecka poczętego kobiety niezamężnej, która jeszcze przed urodzeniem dziecka, wychodzi za mąż innego mężczyznę nie będącego ojcem dziecka, przyjmuje się, że ojcem dziecka jest mężczyzna, który je uznał.

Kiedy można złożyć oświadczenie o uznaniu ojcostwa ?

1.  Ojciec.

Ostatecznym terminem do złożenia przez mężczyznę (od którego dziecko pochodzi) oświadczenia o uznaniu, jest pełnoletniość dziecka.

W przypadku śmierci dziecka, mężczyzna, który dowiedział się o śmierci dziecka, może złożyć oświadczenie o uznaniu w ciągu sześciu miesięcy od tego dnia, jednak nie później, niż do dnia, w którym dziecko osiągnęłoby pełnoletniość

2. Matka.

Oświadczenie matki potwierdzające ojcostwo może być złożone jednocześnie z oświadczeniem mężczyzny bądź w ciągu trzech miesięcy od daty oświadczenia ojca. Brak oświadczenia matki w tym terminie powoduje, nieskuteczność uznania ojca dziecka.

Przed jakim organem można złożyć oświadczenie o uznaniu ojcostwa ?

Oświadczenie o uznaniu ojcostwa może zostać złożone przed:

  • kierownikiem Urzędu Stanu Cywilnego,
  • sądem opiekuńczym,
  • notariuszem albo przed wójtem (burmistrzem, prezydentem miasta), starostą, marszałkiem województwa, sekretarzem powiatu albo gminy (wyjątkowo),

Do składających oświadczenia należy wybór, czy chcą złożyć oświadczenie przed Kierownikiem Urzędu Stanu Cywilnego czy przed Sądem opiekuńczym.

Oświadczenie o uznania ojcostwa (w tym oświadczenie matki) można złożyć w każdym Urzędzie Stanu Cywilnego. Kierownik Urzędu Stanu Cywilnego musi wyjaśnić osobom pragnącym złożyć oświadczenia jakie są skutki uznania ojcostwa, kwestie nazwiska dziecka oraz różnice między uznaniem ojcostwa, a przysposobieniem. Odbierający oświadczenia informuje, iż uznanie może dotyczyć dziecka, które rzeczywiście pochodzi od uznającego mężczyzny.

Z przyjęcia oświadczenia o uznaniu dziecka sporządza się protokół. Jeśli uznanie dziecka  odbywa się przed kierownikiem Urzędu Stanu Cywilnego, w którym nie sporządzono aktu urodzenia dziecka, trzeba mieć ze sobą akt z tego Urzędu, w którym dziecko zarejestrowano. Kierownik Urzędu Stanu Cywilnego odmawia przyjęcia oświadczeń koniecznych do uznania ojcostwa, jeżeli uznanie jest niedopuszczalne albo gdy powziął wątpliwość co do pochodzenia dziecka.

W przypadku niebezpieczeństwa grożącego bezpośrednio życiu matki dziecka lub mężczyzny, od którego dziecko pochodzi (nie dotyczy to dziecka), oświadczenia o uznaniu ojcostwa dziecka mogą zostać zaprotokołowane przez notariusza albo złożone do protokołu wobec wójta (burmistrza, prezydenta miasta), starosty, marszałka województwa, sekretarza powiatu albo gminy.

Za niebezpieczeństwo uznaje się stan zdrowia ojca lub matki dziecka, jak również sytuacji nadzwyczajne, takich jak nagły wypadek, działania wojenne, klęski żywiołowe itp. Ocena  niebezpieczeństwa grożącego bezpośrednio życiu ojca lub matki dziecka ma charakter subiektywny, jednakże powinna być zweryfikowana z uwzględnieniem okoliczności obiektywnych, uzasadniających przekonanie osoby składającej oświadczenie woli o istnieniu stanu zagrożenia.

Ad. 3. Sądowe ustalenie ojcostwa.

Zgodnie z Kodeksem Rodzinnym i Opiekuńczym sądowego ustalenia ojcostwa może żądać:

  • dziecko,
  • matka dziecka,
  • domniemany ojciec dziecka,
  • prokurator.

Powództwo może być wniesione przez matkę oraz domniemanego ojca dziecka do czasu osiągnięcia przez dziecko pełnoletności, czyli osiągnięcia 18 lat (lub też do zawarcia małżeństwa przez małoletniego, który w ten sposób uzyskuje pełnoletniość i nie traci jej w razie unieważnienia małżeństwa).  Niedopuszczalne jest wniesienie powództwa po śmierci dziecka.

Powództwo o ustalenie ojcostwa przeciwko domniemanemu ojcu wytacza dziecko albo matka, a gdy ten nie żyje – przeciwko kuratorowi ustanowionemu przez sąd opiekuńczy.

Ojciec dziecka wytacza powództwo o ustalenie ojcostwa przeciwko dziecku i matce, a gdy matka nie żyje – przeciwko dziecku.

W imieniu dziecka, które nie ma pełnej zdolności do czynności prawnych (np. małoletnie) powództwo o sądowe ustalenie ojcostwa może być wytoczone przez przedstawiciela ustawowego. Matka dziecka może samodzielnie wystąpić o ustalenie ojcostwa do momentu dopóki dziecko jest małoletnie.

Jeżeli wymaga tego dobro dziecka lub ochrona interesu społecznego, powództwo o ustalenie ojcostwa może wytoczyć także prokurator.

Podsumowanie: Uznanie dziecka jest oświadczeniem wiedzy i niezależnie od formy związku, zawsze istnieje sposób na ustalenie ojcostwa dziecka.

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *