Kiedy niepłacenie alimentów nie jest przestępstwem ?

Artykuł 209 Kodeksu karnego, przestępstwo niealimentacji

Według legendy – gdy pelikanom nie starcza pożywienia, żywią swoje potomstwo własną krwią. Ponieważ w renesansie pelikany stanowiły symbol miłości rodzicielskiej, szekspirowski bohater Hamleta – Laertes mówi: „Jak pelikan dzielący się życiem, obdzielę ich krwią moją”.

To legenda ze świata zwierząt, natomiast fakt ze świata ludzi jest taki, że dzieci są „drogie”, a ich utrzymanie kosztuje.

Kiedy trzeba płacić alimenty ?

Mimo istnienia rozwiązań prawnych nakazujących obojgu rodziców zaspakajanie potrzeb dziecka, zdarza się, że tylko jedno z rodziców pokrywa wszystkie koszty utrzymania dziecka, podczas gdy drugie nie łoży nic i nie pomaga w jego wychowaniu. W takim przypadku poza wystąpieniem z powództwem o ustalenie/zapłatę alimentów, dopuszczalne jest powiadomienie organów ścigania (np. Policji), o podejrzeniu popełnienia przestępstwa tj. czynu z artykułu 209 Kodeksu karnego, który brzmi:

  • § 1. Kto uporczywie uchyla się od wykonania ciążącego na nim z mocy ustawy lub orzeczenia sądowego obowiązku opieki przez niełożenie na utrzymanie osoby najbliższej lub innej osoby i przez to naraża ją na niemożność zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych, podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do lat 2.
  • § 2. Ściganie następuje na wniosek pokrzywdzonego, organu pomocy społecznej lub organu podejmującego działania wobec dłużnika alimentacyjnego.
  • § 3. Jeżeli pokrzywdzonemu przyznano odpowiednie świadczenia rodzinne albo świadczenia pieniężne wypłacane w przypadku bezskuteczności egzekucji alimentów, ściganie odbywa się z urzędu.

Co do zasady, celem artykułu 209 Kodeksu karnego jest ochrona opieki materialnej, która może wynikać z: ustawy (automatycznie – Kodeks rodzinny i opiekuńczy art. 128 – 144) lub też orzeczenia sądowego. Za najważniejszy uważa się obowiązek alimentacyjny rodziców wobec dzieci.

Osobami uprawnionymi do alimentów, poza dziećmi (zgodnie a artykułem 115 § 11 Kodeksu karnego) są też m.in: małżonkowie, krewni (rodzice, dziadkowie, pradziadkowie, rodzeństwo), osoby przysposobione (adoptowane). Dla uznania odpowiedzialności karnej, nie jest potrzebne stwierdzenie obowiązku alimentacyjnego orzeczeniem sądowym (wyrok).

Obowiązek łożenia na osoby obce, nie będące osobami najbliższymi, może być nałożony tylko orzeczeniem sądowym (np. renta za dożywocie).

 

Kiedy niepłacenie alimentów nie jest przestępstwem ?

Aby zaistniała odpowiedzialność musi zaistnieć tzw. uporczywość, która jest pojęciem zupełnie ocennym i ma charakter obiektywno-subiektywny. Sąd ocenia nie tylko częstotliwość, ale również nastawienie sprawcy. Znaczenie ma czas, w którym zobowiązany nie łoży na utrzymanie np. dziecka, mimo że ma ku temu środki. Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 8 grudnia 2008 roku, stwierdził że „okres dwóch miesięcy nie spełnia ustawowego znamienia uporczywości”.

Ważne jest to, że nie każde uporczywe uchylanie się od obowiązku alimentacyjnego skutkuje odpowiedzialnością karną. Musi zaistnieć także niebezpieczeństwo narażenia uprawnionego na niemożność zaspokojenia potrzeb życiowych. Jeśli więc, jedno z rodziców opiekujących się dzieckiem ma wysokie zarobki i jest w stanie samodzielnie utrzymać dziecko, a drugie z rodziców nie zarabia wcale lub też niewiele, to nie będzie można przypisać odpowiedzialności drugiemu z rodziców.

Wynika to z tego, że przestępstwo niealimentacji jest przestępstwem z narażenia a nie z samego faktu nie świadczenia. Sąd w postępowaniu bada więc konkretną sytuację, ustalając fakt i stopień narażenia. Jeśli Sąd uzna, że sytuacja majątkowa jednego z rodziców jest na tyle dobra, że są zaspokojone wszystkie potrzeby dziecka i nie mam mowy o narażeniu na niezaspokojenie tych potrzeb, nie będzie mógł uznać winną osoby nie realizującą obowiązku alimentacyjnego.

Trzeba dodać, że podstawowe potrzeby życiowe są oceniane poprzez standardy funkcjonujące w konkretnym społeczeństwie (np. potrzeby kształcenia), a zaspakajanie potrzeb to również dostarczanie środków utrzymania umożliwiających korzystanie z kultury.

Co do zasady, przestępstwo z artykułu 209 Kodeksu karnego jest ścigane na wniosek (wyjątkiem jest artykuł 209 § 3 Kodeksu karnego). Jeśli jest nim nieletni (dziecko) zawiadomienie o popełnieniu przestępstwa może złożyć jeden z rodziców posiadających władzę rodzicielska – w jego imieniu.

Podsumowanie: przestępstwo niealimentacji jest przestępstwem z narażenia na niezaspokojenie potrzeb życiowych. Fakt nie realizowania obowiązku alimentacyjnego, nie jest wystarczający, dla uznania odpowiedzialności sprawcy – a Sąd  – poza brakiem płatności będzie badał motywację sprawcy.

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *